Als boosheid nog geen woorden heeft

Een jong jongetje ziet een paar kinderen samen spelen. Nieuwsgierig loopt hij naar hen toe. Hij wil graag meedoen, maar zijn aandacht gaat vooral naar dat ene stuk speelgoed dat een ander kindje op dat moment in zijn handen heeft.

Hij wil er ook mee spelen. Het liefst meteen.

Maar het andere kindje is er nog mee bezig en wil het speelgoed niet afgeven.

En dan gebeurt het.

De teleurstelling slaat om in boosheid. Hij probeert het speelgoed toch te pakken en wanneer dat niet lukt, raakt hij steeds gefrustreerder.

Hij begint te schreeuwen, slaat om zich heen of gooit iets op de grond. Ook duwt en knijpt hij een kindje, dat helemaal niets met de situatie te maken heeft.

Zijn boosheid lijkt alle kanten op te gaan.

Wanneer een volwassene hem aanspreekt op zijn gedrag, wordt zijn reactie alleen maar heftiger. Hij begint nog harder te huilen of te gillen en lijkt op dat moment nauwelijks bereikbaar.

Voor de buitenwereld lijkt het misschien een enorme reactie op iets kleins.

Want waarom wordt hij zo boos omdat hij even niet met dat speelgoed mag spelen?

Maar voor dit jongetje voelt dat op dat moment misschien heel anders.

Hij weet heel goed wat hij wil, maar kan nog niet altijd de juiste woorden vinden om duidelijk te maken wat hij voelt. De teleurstelling, frustratie en boosheid worden zo groot dat hij ze niet meer goed kan hanteren.

En wat hij nog niet met woorden kan vertellen, laat hij zien met zijn gedrag.

Wat wij zien, is de boosheid. Het slaan, het gooien, het schreeuwen. Het gedrag dat we graag zouden willen stoppen.

Maar wat speelt er eigenlijk vanbinnen?

Wat als die boosheid niet het hele verhaal vertelt?

Wat zit er achter die boosheid?

Misschien voelde hij zich afgewezen toen het andere kindje het speelgoed niet wilde afgeven.

Misschien was hij teleurgesteld omdat hij zich het spelletje heel anders had voorgesteld.

Of misschien was dit wel een dag vol indrukken, prikkels en teleurstellingen die zich langzaam hadden opgestapeld.

En dan is er ineens dat ene moment waarop het allemaal te veel wordt.

Het lastige is dat jonge kinderen vaak nog niet goed kunnen vertellen wat ze voelen.

Ze kunnen misschien al heel goed duidelijk maken wat ze willen, maar dat betekent niet dat ze ook begrijpen wat er vanbinnen gebeurt wanneer iets niet lukt.

Boosheid is dan soms de emotie die het meest zichtbaar wordt.

Maar achter die boosheid kan verdriet zitten. Onmacht, onzekerheid, spanning of juist een behoefte aan nabijheid en geborgenheid.

En juist dat stukje zien we niet altijd meteen.

Achter gedrag schuilt een gevoel

We kennen allemaal wel een situatie waarin een kind volledig uit zijn doen raakt.

Een peuter die zich huilend op de grond laat vallen. Een kleuter die boos wordt wanneer hij moet delen. Of een kind dat na een lange dag thuis ineens ontploft om iets wat voor ons heel klein lijkt.

Als volwassenen richten we ons vaak als eerste op het gedrag.

We willen dat het schreeuwen stopt. Dat er niet gegooid wordt. Dat het kind luistert wanneer we iets uitleggen.

En natuurlijk is dat begrijpelijk. Grenzen zijn belangrijk en kinderen moeten leren welk gedrag wel en niet kan.

Maar soms vergeten we daarbij een andere vraag te stellen.

Wat probeert dit kind mij eigenlijk duidelijk te maken?

Want het gedrag vertelt ons niet altijd het hele verhaal.

Een kind dat boos reageert, is niet automatisch een kind dat zijn zin wil doordrijven. Soms is het een kind dat overspoeld wordt door gevoelens waar het nog geen raad mee weet.

Een kind dat misschien zelf ook schrikt van zijn eigen reactie.

En dat juist op zo'n moment iemand nodig heeft die verder kijkt dan alleen die boosheid.

Ze kunnen al zoveel, maar hoeven het nog niet allemaal alleen te kunnen

Jonge kinderen ontwikkelen zich ontzettend snel.

Ze leren praten, samen spelen, zelfstandig dingen doen en steeds beter begrijpen hoe de wereld om hen heen werkt.

En omdat ze al zoveel kunnen, verwachten we soms ongemerkt ook dat ze hun emoties steeds beter onder controle hebben.

Dat ze kunnen wachten. Een teleurstelling accepteren. Rustig vertellen wat er aan de hand is.

Maar emoties leren reguleren is een proces dat jaren duurt.

Een jong kind kan nog niet altijd zelf de rust terugvinden wanneer een gevoel te groot wordt.

Daar heeft het volwassenen bij nodig.

Iemand die helpt om woorden te geven aan wat er gebeurt. Die rustig blijft wanneer het kind dat zelf even niet kan. Die veiligheid, geborgenheid en duidelijkheid biedt, juist wanneer de emoties hoog oplopen.

Niet door iedere teleurstelling weg te nemen of het kind altijd zijn zin te geven.

Maar door het te begeleiden in het omgaan met die teleurstelling.

Want een kind leert niet alleen door te horen hoe het iets moet doen.

Het leert vooral door het samen te ervaren, keer op keer.

Soms heeft een kind eerst verbinding nodig

Stel je voor dat het jongetje nog midden in zijn boosheid zit.

Zijn lijf staat vol spanning, hij huilt en alles lijkt op dat moment te veel.

Een uitgebreide uitleg over waarom hij niet zo boos hoeft te worden, zal hem op dat moment waarschijnlijk weinig helpen.

Hij voelt immers nog steeds die enorme teleurstelling.

Wat hem misschien wel helpt, is een volwassene die rustig in de buurt blijft.

Misschien heeft hij even ruimte nodig. Misschien wil hij juist graag dichtbij komen of een knuffel.

Niet ieder kind heeft op zo'n moment hetzelfde nodig.

Maar wat veel kinderen wel nodig hebben, is het gevoel dat ze er niet alleen voor staan.

Dat hun boosheid niet betekent dat ze worden afgewezen.

En dat er iemand is die hen helpt om weer rustig te worden.

Pas wanneer de grootste emotie is gezakt, ontstaat er ruimte om samen te kijken naar wat er gebeurde.

Wat voelde je? Wat wilde je graag? En wat zou je de volgende keer kunnen proberen?

Dat is waar het leren begint.

Begrijpen betekent niet dat alles mag

Verder kijken dan gedrag betekent niet dat we alles maar moeten goedvinden.

Een kind mag boos zijn. Het mag teleurgesteld zijn en het mag verdrietig zijn wanneer iets niet gaat zoals het had gehoopt.

Maar dat betekent niet dat het anderen pijn mag doen of spullen kapot mag maken.

Juist daar hebben kinderen onze begeleiding bij nodig.

We kunnen een grens stellen zonder het gevoel af te wijzen.

'Ik begrijp dat je boos bent. Maar ik laat je niet slaan.'

Zo leert een kind langzaam dat alle gevoelens er mogen zijn, maar dat er verschillende manieren zijn om ermee om te gaan.

En misschien nog wel belangrijker: dat het ook op moeilijke momenten op de steun van een volwassene kan rekenen.

Wat als we iets vaker verder kijken?

Het is niet altijd makkelijk om rustig te blijven wanneer een kind voor de zoveelste keer boos wordt.

Zeker niet op drukke dagen, wanneer je zelf moe bent of wanneer er meerdere dingen tegelijk om aandacht vragen.

Ook volwassenen hebben hun grenzen en emoties.

Het gaat er dan ook niet om dat we altijd precies weten wat een kind nodig heeft of dat we iedere situatie perfect moeten aanpakken.

Maar misschien kunnen we onszelf wat vaker de ruimte geven om nieuwsgierig te blijven.

Om niet alleen te denken: 'Waarom reageert hij nou zo heftig?'

Maar ook: 'Wat zou er achter deze reactie kunnen zitten? Wat is er vooraf gegaan?'

Is dit kind verdrietig? Overprikkeld? Onzeker? Heeft het behoefte aan duidelijkheid, rust of misschien gewoon even aan nabijheid?

We hoeven niet altijd direct een antwoord te hebben.

Soms begint begrijpen al bij het stellen van een andere vraag.

Kinderen hebben ons nog zo hard nodig

Omdat kinderen steeds zelfstandiger worden, vergeten we soms hoe jong ze eigenlijk nog zijn.

Hoeveel ze iedere dag leren. Hoeveel indrukken ze verwerken. En hoeveel gevoelens ze tegenkomen die ze nog niet goed begrijpen.

Ze hebben ons nodig om de wereld te ontdekken, maar ook om hun eigen binnenwereld te leren kennen.

Om te ontdekken wat boosheid is. Hoe teleurstelling voelt. Wat je kunt doen wanneer iets niet lukt en hoe je om hulp kunt vragen.

Dat leren ze niet in één gesprek of na één keer oefenen.

Dat vraagt tijd, geduld, herhaling en vooral volwassenen die hen daarin blijven begeleiden.

Want achter een kind dat boos wordt, schuilt niet altijd alleen boosheid.

Soms schuilt daar een kind dat zich niet begrepen voelt. Een kind dat nog niet weet hoe het zijn gevoelens moet uiten. Of een kind dat op dat moment simpelweg meer hulp nodig heeft dan het zelf kan aangeven.

Laten we daarom niet alleen kijken naar de ontploffing, maar ook naar het kind dat daarachter schuilgaat.

Want kinderen hebben ons niet alleen nodig wanneer alles goed gaat.

Juist op de momenten waarop hun emoties te groot worden om zelf te dragen, kunnen onze rust, nabijheid en begeleiding zoveel betekenen.

Soms vraagt een kind niet met woorden om hulp, maar laat het met zijn gedrag zien hoeveel het ons nog nodig heeft.

Liefs Bianca
Bibi - Kindercoach
Wijs & Sterk trainer

Foto: Babyaimeesmom via Wikimedia Commons, licentie CC BY-SA 4.0.